@misc{Szymkowiak_Agata_Dietoprofilaktyka_2025,
 author={Szymkowiak, Agata and Pisarski, Ryszard K.},
 contributor={Buczko, Jerzy. Redakcja and Pietkiewicz, Jerzy Jan. Redakcja},
 identifier={DOI: 10.5604/01.3001.0055.5686},
 year={2025},
 rights={Wszystkie prawa zastrzeżone (Copyright)},
 description={Zeszyty Naukowe Collegium Witelona, nr 54(1)/2025, s. 29-49},
 publisher={Wydawnictwo Collegium Witelona Uczelnia Państwowa},
 language={pol},
 abstract={Zaburzenia zdrowia prokreacyjnego dotykają coraz większego odsetka populacji. W przypadku kobiet najczęstsze z nich to zaburzenia owulacji, takie jak zespół policystycznych jajników (PCOS) oraz endometrioza. Częstymi schorzeniami są również choroba Hashimoto oraz otyłość. W prewencji i terapii tych zaburzeń skuteczne może okazać się postępowanie żywieniowe. Z analizy doniesień literaturowych wynika, że pożądane efekty uzyskuje się, stosując zbilansowane diety, zwłaszcza o wysokim potencjale przeciwzapalnym. W przypadku PCOS, jako choroby powiązanej z hiperandrogenizmem, hiperinsulinemią i insulinoopornością, istotne jest uwzględnienie w diecie m.in. fitoestrogenów, polifenoli (wśród których na szczególną uwagę zasługuje resweratrol i kwercytyna) oraz wielonienasyconych kwasów tłuszczowych z rodziny n-3. Warta uwagi jest dieta o niskim indeksie glikemicznym, a także dieta śródziemnomorska, dieta DASH (Dietary Approach to Stop Hypertension) czy MIND (Mediterranean-DASH Intervention for Neurodegenerative Delay). Można również rozważyć krótkookresowe stosowanie diety ketogenicznej. U pacjentek z endometriozą istotne są szczególnie przeciwzapalne składniki diety. Należą do nich związki polifenolowe (szczególnie resweratrol, który może redukować objawy bólowe oraz kwercytyna i kurkumina), fitoestrogeny, antyoksydanty (np. witaminy C i E), wielonienasycone kwasy tłuszczowe, szczególnie n-3. Tu również ma zastosowanie dieta śródziemnomorska. Ważne jest także ograniczenie w diecie produktów o działaniu prozapalnym (żywności wysoko przetworzonej, bogatej w nasycone kwasy tłuszczowe). W przypadku choroby Hashimoto nie wypracowano dotąd jednolitych zasad dietoterapii, jednak przegląd piśmiennictwa wskazuje, że istotnym jej elementem jest właściwy poziom selenu, jodu i witamin o działaniu antyoksydacyjnym (A, C i E), jako składników wspierających prawidłową pracę tarczycy. Duże znaczenie terapeutyczne ma również stosowanie diet o charakterze przeciwzapalnym. W piśmiennictwie jest wiele dowodów na ścisłe powiązanie nadmiernej masy ciała z zaburzeniami zdrowia prokreacyjnego kobiet. W takiej sytuacji postępowanie żywieniowe powinno sprowadzać się do racjonalnego ograniczania podaży energii w diecie. W terapii sprawdzają się wspomniane wcześniej diety o charakterze przeciwzapalnym, np. śródziemnomorska – bogata w witaminy C i E, flawonoidy i polifenole. Dokonany przegląd wskazuje, że istnieją dobrze udokumentowane przesłanki wskazujące, że dostosowane postępowanie dietetyczne może pozytywnie wpływać na płodność i być ważnym elementem terapii zaburzeń zdrowia prokreacyjnego kobiet.},
 title={Dietoprofilaktyka i dietoterapia wybranych zaburzeń zdrowia prokreacyjnego kobiet},
 type={artykuł},
 keywords={zdrowie prokreacyjne, płodność, dietoprofilaktyka, dietoterapia, zespół policystycznych jajników, endometrioza, choroba Hashimoto, otyłość},
}